TEŞVİK KANUNLARI:

Geçmişten beri Türkiye de yatırımların Teşvik edilmesi anlamında birçok Kanun çıkartılmış, bu kanunlar daha sonra değiştirilerek şu an ilimizi de kapsayan 5350 sayılı Kanunla son haline getirilmiştir. 5350 sayılı Kanun 29 /1/2004 tarihli ve 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile bazı Kanunlarda değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun bazı önemli maddelerinin değiştirilmesi anlamını taşımaktadır aslında. 5084 sayılı Kanun da Teşvik edilmeye karar verilen iller ve fert başına G.S. M.H. rakamlarına ait tablo aşağıda sunulmuştur.

18.5.2005 25819 Resmi Gazetede yayımlanan 5350 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile  Vergi ve sigorta primi teşvikleri ile enerji desteği açısından Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığınca 2001 yılı için belirlenen fert başına gayri safi yurt içi hâsıla tutarı, 1500 ABD Doları veya daha az olan iller ile bu iller dışında kalan ve Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca 2003 yılı için belirlenen sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre endeks değeri eksi olan illeri, bedelsiz arsa ve arazi temini açısından  yukarıdaki kıstasları taşıyan iller ile kalkınmada öncelikli yöreler kapsamındaki diğer illeri kapsar ifadesi gereğince  ilimizde diğer 13 il ile beraber Yatırım Teşvik unsurlarından yararlanabilen iller arasına girmiştir.

Böylece bu Kanunla Teşvik edilen il sayısı 36’ dan 49 ile çıkartılmış bulunmaktadır. Bu Kanuna ilave olan (1/4/2005 tarihi itibariyle Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca 2003 yılı için belirlenen sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre endeks değeri eksi olan ) iller  sırası ile şunlardır;

BU KANUNLARLA GETİRİLEN DÜZENLEMELER:

5350 sayılı Kanunla 5084 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde yapılan değişiklik sonrasında kapsama giren illerdeki işletmelere sağlanan destekler;

1-     Gelir Vergisi Stopajı desteği,

2-     Sigorta primi işveren hissesi teşviki,

3-     Enerji desteği.

4-     Bedelsiz Arazi tahsisi,

şeklinde belirlenmiştir.

Ayrıca ilimizin kalkınmada öncelikli yörede bulunması nedeni ile 200.000.- YTL.’ yi aşan yatırımların Yatırım Teşvik Belgesine bağlanması sonucu;

5-     Yatırım indirimi;

6-     Katma Değer Vergisi istisnası,

7-     Gümrük Vergi ve Fon muafiyeti,

8-     Vergi, Resim ve Harç muafiyeti,

 gibi diğer desteklerden de Yatırımcılar yararlanacaktır.

Bu düzenlemelerden yararlanılması ile ilgili olarak da sırası ile Gelir Vergisi Stopajı desteği ile ilgili olarak Maliye Bakanlığı (EK:1) 04 Haziran 2005 Tarihli  ve 25835 sayılı Resmi Gazete de Yatırımların ve İstihdamın Teşviki Genel Tebliği (Seri No: 2)’ni yayımlamış, Sigorta primi işveren hissesi teşviki ile ilgili olarak Sosyal Sigortalar Kurumu ise (EK:2) 27.05.2005 tarihili 16-344 sayılı genelgeyi yayımlamış, Enerji Desteği ile ilgili olarak da (EK:3), Hazine Müsteşarlığı 3.8.2005 Tarih ve 25895 sayılı Resmi Gazete’de Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğ 2005/1 sayılı Tebliği yayımlamış, bedelsiz arazi tahsisi ile ilgili olarak da yine 06 Şubat 2004 Tarihli ve 25365 sayılı   Resmi Gazete yayımlanan YATIRIMLARIN VE İSTİHDAMIN TEŞVİKİ  İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN’u yayımlayarak  uygulamaya yön vermişlerdir.

Sırası ile ilimizde uygulanan destek tedbirlerini açıklayacak olursak;

1)     Gelir Vergisi Stopajı desteği; Organize Sanayi Bölgesinde % 100, O.S.B.dışında % 80 indirim:

İlimizle birlikte, yukarıda belirtilen illerin 5350 sayılı Kanunla 5084 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde yapılan değişiklik sonrasında, gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanabilmesi sağlanmıştır. Buna göre aşağıdaki şartları taşıyan mükellefler (Gelir veya Kurumlar Vergisi) ;

- İş yerlerinin Organize Sanayi Bölgelerinde kurulu olması durumunda % 100

            - Organize Sanayi Bölgesi dışında kurulu olması durumunda % 80 oranında Gelir Vergisi Stopajı desteğinden yaralanacaklardır. Uygulama şu şekilde gerçekleşecektir;

- 1/4/2005 tarihinden itibaren yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, en az otuz işçi çalıştırmaları koşuluyla, yarattıkları istihdam,

- 1/4/2005 tarihinden önce faaliyette bulunan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, işçi sayısını en az yüzde yirmi oranında artırmaları ve çalıştırılan toplam işçi sayısının asgari otuz kişiye ulaşması halinde, yarattıkları ek istihdam (yeni işe alınan işçiler ile mevcut işçilerden  artırdıkları işçi sayısının iki katı kadar işçi ile ilgili olarak),ölçüsünde yararlanırlar.

Uygulamadan sadece gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olanlar yararlanacaktır. Dolayısıyla, gelir veya kurumlar vergisine tabi olmayanlar bu teşvikten yararlanamayacaktır.

Teşvikin uygulanmasında faaliyet konusu ile tam veya dar mükellefiyet esasında vergilendirilmenin bir önemi bulunmamaktadır.

  1.a- Yeni İşe Başlama Dolayısıyla Teşvikten Yararlanma

Bu Kanunun uygulaması bakımından yeni işe başlamaktan maksat, gelir veya kurumlar vergisi açısından ilk kez mükellefiyet tesisi veya kapsama dahil illerde yeni bir işyerinin kurulmasıdır.

Yeni işe başlayan mükellefler en az 30 işçi çalıştırmaları koşuluyla işletmelerinde çalıştırdıkları tüm işçiler için bu teşvikten yararlanabilecek-lerdir.

Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine ait olup 1/4/2005 tarihinden önce faaliyeti durdurulan, ancak mükellefiyeti devam eden işletmelerin, bu tarihten sonra yeniden faaliyete geçirilmesi işlemi yeni işe  başlama olarak kabul edilmeyecektir. Bunlar bir sonraki bölümde açıklanan esaslar çerçevesinde yarattıkları istihdam artışı ölçüsünde teşvikten yararlanacaklardır.

1.b- Ek İstihdam Artışı Dolayısıyla Teşvikten Yararlanma

Kanun kapsamına giren illerde 1/4/2005 tarihinden önce işe başlayanlar, 1/1/2005 tarihinden önce ilgili idareye vermiş oldukları en son aylık prim ve hizmet belgelerindeki işçi sayısına ilave olarak işe aldıkları işçiler ile mevcut işçilerden artırdıkları işçi sayısının iki katı kadar işçi için teşvikten yararlanabilecektir. Ancak, bu teşvikten yararlanabilmek için söz konusu aylık prim ve hizmet belgelerindeki toplam işçi sayısının en az %20 oranında artırılması ve bu artış sonucu o işyerindeki işçi sayısının 30 işçiye ulaşması şarttır.

1/1/2005 tarihinden önce verilmesi gereken en son aylık prim ve hizmet belgesi 2004 yılı Kasım ayına ilişkin belgedir. İşçi çalıştırılmaması nedeniyle, aylık prim ve hizmet belgesi verilme zorunluluğu bulunmadığı için Kasım ayına ait aylık prim ve hizmet belgesinin verilmemiş olması halinde, o işyerinde bu ayda işçi çalıştırılmadığı kabul edilecektir. Bu durumda 1/12/2004 tarihinden itibaren işe alınan işçilerin tamamı ek istihdam olarak teşvik kapsamında değerlendirilecektir. İşçi çalıştırılmış olmasına rağmen 2004 Kasım ayına ait prim ve hizmet belgesinin verilmemiş olması veya sözü edilen belgenin süresinden sonra verilmiş olması halinde, 1/1/2005 tarihinden önce o işyeri için usulüne uygun olarak verilmiş en son aylık prim ve hizmet belgesinde bildirilen işçi sayısı dikkate alınacaktır.

İşe yeni alınan bu işçilerin bir kısmının daha önceki dönemlerde işyerinde çalıştığı halde iş akitleri askıya alınan mevsimlik işçiler olması durumu değiştirmemekte olup, bu işçiler ek istihdamın tespitinde dikkate alınacaktır.

En son aylık prim ve hizmet belgelerinin verildiği Kasım ayı içinde işçi sayısında değişiklik olması halinde ek istihdamın tespitinde baz alınacak işçi sayısı ayın en son gününde çalışan işçi sayısı olacaktır.

2)     Sigorta primi işveren hissesi teşviki; Organize Sanayi Bölgesinde % 100, O.S.B.dışında % 80 indirim:

5084 sayılı Kanunun kapsamına giren 36 İl’e ilaveten, bu defa 5350 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme sonucunda, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca 2003 yılı için belirlenen sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre endeks değeri eksi olan Kilis, Tunceli, Kastamonu, Niğde, Kahramanmaraş, Çorum, Artvin, Kütahya, Trabzon, Rize, Elazığ, Karaman ve Nevşehir olmak üzere 13 il daha 1.4.2005 tarihi itibariyle kapsama dahil edilerek toplam 49 İl’de faaliyet gösteren gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olan işverenlerin  diğer teşviklerin yanı sıra sigorta primi işveren hissesi teşvikinden yararlanma şartlarını taşımaları kaydıyla  sigorta primi işveren hissesi teşvikinden yararlanması imkanı sağlanmıştır. Buna göre;

-1.4.2005 tarihinden itibaren yeni işe başlayan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, en az otuz işçi çalıştırmaları koşuluyla, bu işyerlerinde çalıştırdıkları işçilerin,

-1.4.2005 tarihinden önce işe başlamış olan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, 1.1.2005 tarihinden önce ilgili idareye vermiş oldukları en son aylık prim ve hizmet belgelerindeki işçi sayısını en az yüzde yirmi oranında artırmaları ve çalıştırılan toplam işçi sayısının asgari otuz kişiye ulaşması halinde, bu iş yerlerinde çalıştırılan toplam işçi sayısını geçmemek üzere, artırdıkları işçi sayısı ile mevcut işçilerden artırdıkları işçi sayısının iki katı kadar işçinin, prime esas kazançları üzerinden 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 72 ve 73 üncü maddeleri uyarınca hesaplanan sigorta primlerinin işveren hissesinin; organize sanayi ve endüstri bölgelerinde kurulu iş yerleri için tamamı, diğer yerlerdeki iş yerleri için yüzde sekseninin Hazinece karşılanması sağlanmıştır.

3)     Enerji Desteği : Organize Sanayi Bölgesinde %50 ve O.S.B.dışında % 40’a kadar  indirim:

03.08.2005 25895 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Enerji Desteğinin Uygulanmasına İlişkin Tebliğ uyarınca belirtilen diğer illerle beraber Çorum ili de Enerji Desteğinden yaralanacaktır. Bu tebliğe göre Enerji desteğinden yararlanabilmek için işletmelerin aşağıda belirtilen şartları gerçekleştirmeleri durumunda ; %20 oranında enerji desteğinden yaralanabilmesi sağlanmıştır. Bu orana asgari sayıdan sonraki her bir ilave istihdam için 0,5 puan ilave edilecektir.

Yararlanabilecek işletmeler ise şu şekilde belirlenmiştir.

1. İşletmelerin hayvancılık (su ürünleri yetiştiriciliği ve tavukçuluk dahil), seracılık, sertifikalı tohumculuk, soğuk hava deposu, imalat sanayi, madencilik, turizm-konaklama tesisi, eğitim ve sağlık alanlarında faaliyet göstermeleri,
2. 01.04.2005 tarihinden sonra yeni işe başlayan işletmelerin, faaliyete geçmelerinden sonra, fiilen ve sürekli olarak;
   1. hayvancılık (su ürünleri yetiştiriciliği ve tavukçuluk dahil), seracılık, sertifikalı tohumculuk ve soğuk hava deposu yatırımlarında asgari 10 işçi çalıştırmaları,
   2. imalat sanayi, madencilik, turizm konaklama tesisi, eğitim veya sağlık alanlarında ise asgari 30 işçi çalıştırmaları,
3. 01.04.2005 tarihinden önce faaliyete geçmiş olan işletmelerin, 01.01.2005 tarihinden önce Sosyal Sigortalar Kurumu Sigorta İl Müdürlüğüne bildirmiş oldukları işçi sayılarını fiilen ve sürekli olarak en az %20 oranında artırmaları ve mevcut işçi sayısına %20 ilave yapıldığında toplam istihdamı,
   1. hayvancılık (su ürünleri yetiştiriciliği ve tavukçuluk dahil), seracılık, sertifikalı tohumculuk ve soğuk hava deposu yatırımlarında asgari 10'a,
   2. imalat sanayi, madencilik, turizm konaklama tesisi, eğitim veya sağlık alanlarında ise asgari 30'a,

tamamlamaları gerekmektedir.

01.04.2005 tarihinden önce faaliyete geçmiş olan işletmelerle ilgili mevcut istihdamın tespitinde, 2004 yılı Kasım ayında verilen prim ve hizmet belgelerinde beyan edilen işçi sayısı dikkate alınacaktır.

Enerji desteğinden yararlanacak işletmeler, örnekleri EK–3 olarak sunulan tebliğde istenilen evraklar ile birlikte bir dilekçe ile Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğüne başvuruda bulunacaklardır.

4)    Bedelsiz Arazi tahsisi: Organize Sanayi Bölgesi ve  O.S.B.dışında %100 bedelsiz:

İlimizde de diğer illerle birlikte Organize Sanayi Bölgesine öncelik verilerek yatırımcılara bedelsiz arazi tahsisi yapılmaktadır. Bu uygulamanın yasal dayanağı ise 2 Temmuz 2004 tarih ve 25510 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Organize Sanayi Bölgelerinde Yer Alan Parsellerin Gerçek veya Tüzel Kişilere Bedelsiz Tahsisine İlişkin Yönetmeliktir(EK–4). Halen; ilimiz Organize Sanayi Bölgesinde alt yapı katılım bedeli ile arazi tahsisi yapılmaktadır.

Yatırım indirimi ; sabit yatırım tutarının % 40’ı oranında:                                   

İlimizin, kalkınmada öncelikli yörede olması nedeni ile Yatırım Teşvik

Belgesine bağlanan yatırımlarda, gerçekleşen sabit yatırım tutarı üzerinden % 40 oranında yatırım indirimi uygulaması yapılacak ve Kurumlar Vergisi bu oran karşılığı kadar eksik ödenecektir.

Örneğin; 3.000.000.- YTL. sabit yatırım gerçekleştiren bir yatırımcı 1.200.000.- YTL. yatırım indirimine hak kazanacak ve şu anki geçerli oran olan % 33 kurumlar vergisinden hesaplandığında 396.000.- YTL.’sı Vergi muafiyetine hak kazanacaktır.

5-     Katma Değer Vergisi istisnası ; Organize Sanayi Bölgesi ve O.S.B.dışında % 100 muafiyet:

Yine; Yatırım Teşvik Belgesine bağlanan yatırımlarda, satın alınacak yerli makine ve teçhizat aksamı için % 100 Katma Değer Vergisi muafiyeti olacağından şu anda geçerli oran olan % 18 Katma Değer Vergisi ödenmeyecek ve buda yatırımcılara, yatırım aşamasında finansal bir destek olacaktır.

Yukarıdaki yatırımcının 3.000.000.- YTL.’lik yatırımının 1.000.000.- YTL.’lik kısmının yerli makine ve teçhizat olduğunu varsaydığımızda 180.000.- YTL. gibi bir ödemeden kurtulacağı kesindir.

6-     Gümrük Vergi ve Fon muafiyeti ; Organize Sanayi Bölgesi ve O.S.B.dışında % 100 muafiyet:

Yatırım Teşvik Belgesine bağlanan yatırımlarda, satın alınacak İthal  makine ve teçhizat aksamı için % 100 Gümrük Vergisi ve Fon muafiyeti  olacağından şu anda geçerli oranlarla yaklaşık % 20 gibi bir oranda Gümrük vergi ve Fon  ödenmeyecek ve buda yatırımcılara, yatırım aşamasında finansal bir destek olacaktır.

7-     Vergi, Resim ve Harç muafiyeti ; Organize Sanayi Bölgesi ve O.S.B.dışında % 100 muafiyet:

Sermaye şirketleri ve vakıfların kalkınmada öncelikli yörelerde yapacakları Devletçe teşviki öngörülen yatırımlar dolayısıyla, her ne suretle olursa olsun bina iktisapları, arsa ve arazi üzerine inşa veya binaya ilave suretiyle binalar, bağımsız birimler veya katlar meydana getirmeleri ve bunların devirleri ile ilgili işlemler ve bu işlemler dolayısıyla düzenlenen kağıtlar veraset ve intikal vergisi, damga vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi, emlak vergisi, harçlar ve resimler ile Belediye Gelirleri Kanunu gereğince alınan vergi resim ve harçlardan müstesnadır.

SONUÇ: 

Yukarıdaki açıklamaların ışığında 20.000 m² arazi üzerinde 3.000.000.-YTL. toplam yatırım tutarı olan ve bunun 52.000.- YTL.’lık kısmının arazi ve arsa, 948.000.- YTL.’lık kısmının inşaat, 1.000.000.- YTL.’lık kısmının yerli makine teçhizat,  1.000.000.- YTL.’lık kısmının ithal makine teçhizat harcaması olduğunu ve yatırım tamamlandığında yatırımcının 50 kişi istihdam ettiği ve yatırımın tamamlandığı yıl sonunda da 300.000.- YTL. kar ettiği bir yatırımcı örneğini simule edersek sağlanan faydalar şu rakamlarla gerçekleşecektir;

Örneğimizi toplayacak olur isek, Çorum ilinde yatırım yapan yatırımcının yatırımının tamamlanması ve 12 ay faaliyette bulunması sonucunda toplam sağlayacağı fayda, diğer illere göre  aşağıdaki şekilde ortaya çıkacaktır.

Görülmektedir ki; Çorum ilinde 3.000.000.- YTL.’lik bir yatırım yaparak 50 kişi istihdam eden  bir yatırımcı, yatırımın başlangıcından yatırımın tamamlanması ve 12 ay faaliyette bulunması sonucunda  toplam 5.338.874.- YTL. fayda sağlayacaktır.